Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi Nedir?
Türkiye’de sosyal güvenlik sistemi uzun yıllardır SGK üzerinden yürütülürken, devletin sunduğu temel emeklilik gelirinin gelecekte yeterli olmayacağı yönündeki değerlendirmeler hem bireysel hem de işveren odaklı ek sistemlerin önemini artırmıştır.
Bu tartışmaların sonucu olarak gündeme gelen Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES), çalışanların emekli olduklarında daha yüksek gelir elde etmelerini amaçlayan ek bir emeklilik modelidir.
TES; işçi, işveren ve devletin katkı sağladığı üç ayaklı bir fon yapısına dayanır.
Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi Nedir?
Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES), çalışanların SGK emekliliğine ek olarak ikinci bir emeklilik geliri oluşturmalarını sağlayan, fon esaslı ve uzun vadeli tasarruf sistemidir.
Kısaca:
TES = Çalışan + işveren + devlet katkısıyla oluşturulan, ek bir emeklilik maaşı sağlayan ikinci basamak emeklilik sistemi.
Bu yapı, mevcut BES (Bireysel Emeklilik Sistemi) ile benzer yanlar taşısa da çok daha geniş katılımlı, işveren katkısının zorunlu olduğu daha entegre bir sistemdir.
TES Neden Gündeme Geldi?
Mevcut emekli maaşlarının ileride yeterli olmayacağı düşüncesi
Çalışanların uzun vadeli tasarruf oranının düşük olması
İşveren katkısıyla birikimlerin hızla artması ihtiyacı
Bireysel Emeklilik Sistemi’nin tek başına istenen kapsayıcılığa ulaşamaması
Gelişmiş ülkelerde ikinci basamak emeklilik sistemlerinin yaygın olması
TES Nasıl Çalışır?
TES’in temel işleyişi üçlü katkı modeline dayanır:
Çalışan Katkısı
Maaştan belirli bir oranda kesinti yapılarak fona aktarılır.
İşveren Katkısı
İşveren, çalışanı adına sisteme zorunlu katkı sağlar.
Bu yönüyle BES’ten ayrılır.
Devlet Katkısı
Belli oranda devlet teşviki eklenir. Mevcut BES’teki %30 devlet katkısına benzer bir destek mekanizmasıdır.
Bu katkılar bir fon havuzunda toplanır, profesyonel portföy yönetim şirketleri tarafından değerlendirilir ve çalışan emekli olduğunda ikinci bir gelir elde eder.
TES ile BES Arasındaki Farklar
| Özellik | BES | TES |
| İşveren katkısı | İsteğe bağlı | Zorunlu |
| Çalışan katkısı | İsteğe bağlı / Otomatik katılım | Zorunlu |
| Devlet katkısı | %30 | Oran taslaklara göre değişir |
| Katılım | Bireysel | İş sözleşmesine bağlı |
| Emeklilik getirisi | Bireysel birikim odaklı | İşveren katkısıyla daha yüksek birikim |
TES, BES’in daha kapsayıcı ve güçlü bir versiyonu olarak görülür.
TES’in İşleyiş Modelleri
Henüz tüm detaylar resmî olarak uygulamaya girmemiş olsa da genel hatlarıyla planlanan modeller şöyledir:
Kıdem tazminatı entegrasyonu
Kıdem tazminatının bir kısmı TES’e aktarılabilir. Böylece çalışan emeklilik dönemine daha güçlü bir fon oluşturur.
Çalışan fonları uzun vadeli büyür
Fonlar 10–20 yıl boyunca değerleneceği için birikimler daha yüksek getirili olur.
Sistemde erken çıkış zorlaştırılır
Amaç, fonların uzun vadede istikrarlı şekilde büyümesidir.
TES’in Avantajları
Ek emeklilik geliri sağlar
Devlet + işveren katkısı nedeniyle birikimler daha hızlı büyür.
Tasarruf oranını artırır
Çalışanlar düzenli tasarruf etmeye teşvik edilir.
Kıdem tazminatı güvencesi güçlenebilir
Fon bazlı sistemle daha sürdürülebilir hâle gelebilir.
Fonlar profesyonelce yönetilir
Portföy yönetim şirketleri yatırımları değerlendirir.
Ekonomiye uzun vadeli kaynak sağlar
Fon havuzu büyüdükçe finansal piyasalara istikrar getirir.
TES’in Dezavantajları / Tartışma Alanları
Kıdem tazminatının geleceğiyle ilgili belirsizlikler
Zorunlu işveren katkısı maliyet artırabilir
Çalışanların fonlara erişimi sınırlı olabilir
Sistemin ayrıntıları hâlâ netleşmemiştir
Bu nedenle TES kamuoyunda hem destek hem de eleştiri alan bir yapıdır.
Örnek Senaryo
Bir çalışan her ay maaşının %3’ünü TES’e yatırıyor.
İşveren de %3 katkı sağlıyor.
Devlet de ek teşvik veriyor.
30 yılda fon büyümeleri ile çalışan, SGK emekliliğine ek olarak ek bir maaş elde ediyor.
Bu da yaşam standardını yükseltiyor.
Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES), çalışanlara SGK emekliliğine ek bir gelir oluşturmayı amaçlayan fon bazlı bir ikinci basamak emeklilik modelidir. İşveren ve devlet katkısı ile desteklenen sistem, uzun vadede çalışanlara daha yüksek emeklilik geliri sağlamayı hedefler.
Henüz tam olarak uygulamaya geçmemiş olsa da Türkiye’de geleceğin emeklilik yapısının önemli bir parçası olarak değerlendirilmektedir.
