İkale Sözleşmesi Nedir?
İş hayatında iş sözleşmelerinin sona ermesi genellikle işveren feshi veya çalışan istifası ile olur. Ancak bazı durumlarda taraflar, aralarındaki iş sözleşmesini karşılıklı anlaşmayla sonlandırmak isteyebilir. Bu durumda devreye ikale sözleşmesi girer.
İkale, hem çalışan hem işveren açısından bazı hak ve yükümlülükler içeren özel bir süreçtir ve doğru şekilde uygulanmazsa hukuki ihtilaflara yol açabilir.
İkale Sözleşmesi Nedir?
İkale, işçi ve işverenin karşılıklı anlaşarak mevcut iş sözleşmesini sona erdirmesi anlamına gelir.
Hukuki adı: “Bozma Sözleşmesi”dir.
Kısaca:
İkale = İş akdinin tarafların özgür iradesiyle ortak kararla sonlandırılmasıdır.
Bu nedenle ikale, ne istifa ne de işveren tarafından yapılan fesih sayılır.
İkale Neden Yapılır?
İşveren açısından:
- İşten çıkarma maliyetlerini kontrol etmek
- Yeniden yapılanma veya küçülme
- Performans/uyum sorunu olan çalışanlarla anlaşmalı ayrılık
Çalışan açısından:
- Daha yüksek tazminat istemek
- Yeni iş bulduğu için hızlı ayrılmak
- Kariyer değişikliği
- Emeklilik planları
Her iki tarafın da menfaatine göre ikale yapılabilir.
İkale Sözleşmesinin Özellikleri
Tamamen karşılıklı rızaya dayanır
Taraflardan biri zorlanmışsa sözleşme geçersiz olabilir.
Belirli bir ek menfaat ödenmelidir
Yargıtay’a göre işverence işçiye “makul bir ek ödeme” yapılmadan ikale geçerli sayılmayabilir.
Kıdem ve ihbar tazminatı otomatik doğmaz
İstifa veya işveren feshi olmadığı için tazminatlar ancak sözleşmede belirtilirse ödenir.
İşsizlik maaşı alınamaz
İkale yapılan çalışan işsizlik ödeneğine hak kazanamaz (istisnalar hariç).
Yazılı yapılması gerekir
Sözlü anlaşmalar ispat açısından sorun yaratır.
İkale Sözleşmesinde Yer Alması Gereken Temel Maddeler
Bir ikale sözleşmesi şu unsurları içermelidir:
Taraf bilgileri (işçi – işveren)
İş akdinin hangi tarihte sonlanacağı
Ödenecek tazminat ve ek menfaatler
- Kıdem tazminatı
- İhbar tazminatı karşılığı ödeme (varsa)
- Ek ikale ödemesi
- Kullanılmayan izin ücretleri
Tarafların birbirinden karşılıklı hak ve alacak talep etmeyeceğini belirten madde
İşçinin rıza gösterdiğine dair açık beyan
Son ödeme tarihleri
Gizlilik ve rekabet hükümleri (isteğe bağlı)
İkale Sözleşmesi İmzalanırken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Ek menfaat/ödeme mutlaka olmalı
İşçinin ikale teklifini kabul etmesi için cazip bir ek menfaat sağlanmalıdır.
Yargıtay kararlarına göre aksi durumda ikale, işveren feshi sayılabilir.
Baskı olmamalı
İşçiye baskı, tehdit, mobbing uygulanırsa ikale geçersiz olur.
Tüm haklar açıkça belirtilmeli
İzin ücreti, fazla mesai, prim gibi haklar net yazılmalıdır.
İşçi işsizlik maaşı alamayacağını bilmeli
Bu önemli bir ayrıntıdır.
Fesih tarihi doğru belirlenmeli
İkale Sözleşmesinin Çalışana Etkileri
Avantajlar
- Tazminat pazarlığı yapabilme
- Daha yüksek ödeme alma ihtimali
- Aynı gün işten ayrılabilme
- İş ilişkisinin dostane şekilde sona ermesi
Dezavantajlar
- İşsizlik maaşı alınamaz
- SGK işten çıkış kodu “ikar sözleşmesi” olarak geçer
- Haklı nedenle fesih gibi sonuçlar doğurmaz
- Anlaşmanın bağlayıcılığı yüksektir
İkale Sözleşmesinin İşverene Etkileri
Avantajlar
- Düşük işten çıkarma riski
- Dava riskinin azalması
- Planlı personel çıkışı
- İşten çıkarma prosedürlerinin basitleşmesi
Dezavantajlar
- İşçiye ek menfaat ödeme zorunluluğu
- Ödeme tutarı bazen kıdem + ihbar tazminatından bile yüksek olabilir
Örnek Senaryo
Bir şirket küçülme sürecine giriyor.
Ali Bey’in yıllık maaşı yüksek ve işveren fesih yaparsa:
- Kıdem tazminatı
- İhbar tazminatı
- Ek haklar
ödemek zorunda.
İşveren, Ali Bey’e ikale teklif ediyor:
- Kıdem tazminatı
- 2 maaş ek ödeme
- Kullanılmayan izin ücretleri
Ali Bey kabul ediyor ve taraflar yazılı ikale imzalıyor.
Bu durumda iş sözleşmesi karşılıklı mutabakatla sona ermiş olur.
İkale sözleşmesi, işçi ve işverenin anlaşarak iş sözleşmesini karşılıklı olarak sona erdirdiği hukuki bir belgedir.
Tazminat ve ek menfaat pazarlığı yapılabilmesi nedeniyle çalışan için avantajlı olabilir; ancak işsizlik maaşı hakkı doğmaması gibi dezavantajlara da sahiptir.
Her iki taraf için de doğru şekilde düzenlenmesi ve baskı olmadan imzalanması çok önemlidir.
